تازه ها
خانه / مناسبتهای ویژه / تحریفات عاشورایی (۲)

تحریفات عاشورایی (۲)

در بخش دوم عنوان «تحریفات عاشورایی» به علل دیگر ایجاد تحریف در عزاداری اشاره می شود اشاره می شود:

۳- سهل‌انگاری و تسامح منفی در به کارگیری روش‌ها

امروزه این تفکر که مسائل مربوط به عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) و روش‌های به کار گرفته شده در آن را تافته‌ای جدا بافته از مجموعه مسائل دینی می‌داند، به شدت رو به افزایش است. بر همین اساس برگزاری مراسم عزاداری به هر گونه‌ای درست است و ثواب دارد. بنابراین ریا، دروغ و… چنانچه در راه ترویج و تقویت عزاداری امام حسین(علیه السلام) باشد، اشکال ندارد. چنین تفکری به واسطه برداشت اشتباه یا مغرضانه از برخی روایات است. برای مثال در روایتی از امام صادق(علیه السلام) آمده است:«هرکس در مرثیه حسین بیتی بخواند، پس بگرید ـ و به گمانم فرمود ـ یا خود را شبیه گریه‌کنندگان کند، پس بهشت برای اوست».

چنین برداشت‌های نادرستی سبب شده تا این امر، امری غیرعبادی به نظر آید و هر نوع عزاداری و گریاندن و گریستن را جزء آن به شمار آورند. مرحوم سید عبدالحسین شوشتری می‌نویسد:

«این توهم فاسد باعث شده برای توصل به حصول ابکاء و بکاء و ایجاد آن، به هر وسیله‌ای متوسل شوند ولو به منکرات و محرمات و بدعت‌ها و… و حال آنکه عقوبت و مجازات معصیتی که در ضمن طاعتی انجام شود، مضاعف است نه اینکه معفو باشد؛ چنانکه امام(علیه السلام) می‌فرماید: اطاعت خدا نمی‌شود از آن جهت که معصیت او می‌شود».

از همین روست که می‌بینیم گاه برخی عزاداری‌ها به مجمعی از گناهان و سخنان و رفتارهای نامطلوب تبدیل می‌شود و آنچه ناسزاست، سزاوار شمرده می‌شود!

عوامل دیگری همچون جمود تاریخی و گویا نشدن تاریخ، تعصب‌های بی‌جا و جمود فکری، تمسک به روایات تسامح در ادله سنن، نقش حکومت‌ها و تاریخ‌نگاران درباری، جبرانگاری، تمایل به اسطوره‌سازی و افسانه‌پردازی و… نیز را می‌توان از جمله عواملی برشمرد که سبب ورود آسیب‌ها و انحرافاتی در عزاداری‌ها شده است.

 21[sayberi174.persianblog.ir]

انحرافات لفظی در جریان عاشورا

تشیع در عاشورا خلاصه نمی‌شود و عاشورا، ضرورتی ناگزیر در جغرافیای عمل و اندیشه شیعی بوده است. چشم‌پوشی از پنجاه و‌ اندی سال صلح‌طلبی و اندیشه‌ورزی سیدالشهدا(علیه السلام) و تأکید بر ده روز خونین عاشورا در بسیاری از اذهان، تبیینی خشونت‌طلبانه از آیین خردمداری شیعی می‌آفریند و این، ستمی بزرگ در حق آن حضرت است.

مدافعان حریم تشیع باید زینت آن باشند، نه مایه شرمساری و زوال آن. هیچ هدفی باعث تطهیر و توجیه وسیله غیرمشروع نخواهد شد. اما متأسفانه گاه تلاش روضه‌خوانان برای ایجاد رقت قلب و گریه در مخاطبان بوده و در این مسیر، جستجوی سوزناک‌ترین و رقت‌بارترین وقایع این حادثه نیز سرلوحه کارهای آنان شمرده شده است و این افراد اگر به چنین هدف و غرضی در مقاتل و منابع معتبر دسترسی پیدا نمی‌کردند، به جعل و پردازش اسطوره‌ها و افسانه‌های سوزناک و گریه‌آور اهتمام می‌ورزیدند تا به هر شکل ممکن به هدف و نیت خود که همان بکاء یا تباکی بوده، جامه عمل بپوشانند.

در این سیر بی‌سلوک و ناآگاهانه بسیاری از روضه‌خوانان با این توجیه که روضه‌هایشان زبان حال امام(علیه السلام) است، نه زبان قال و به تعبیر دقیق‌تر زبان ناظر به واقع نیست؛ بلکه بر اساس اقتضائات احوال حدسیه شهدای کربلا بافته شده است، خود را تبرئه می‌کنند؛ در حالی که از این امر غافلند که باید نسبتی بین زبان حال با زبان قال موجود باشد یا حداقل میان آن‌ها تباین نباشد و به زوال و انهدام عزت و غیرت حسینی منجر نشود. 

1_askdin3

نمونه‌هایی از تحریفات لفظی

برخی روضه‌ها که امروز با سوز و گدازی فراوان در مجالس نقل می‌شود، از آنجا که ظاهر مطلب عوض شده و یا به طور کلی بیان واقعه‌ای است که هرگز وجود نداشته است، جزء تحریفات لفظی عاشورا محسوب می‌شود که به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

۱- افسانه عروسی قاسم

نخستین مورخی که به جعل افسانه عروسی قاسم اقدام کرده است، ملاحسین واعظ کاشفی است و پس از وی نیز فخرالدین طریحی این قصه را از فارسی به عربی برگردانده است. ترجمه طریحی باعث اشتهار و رواج این افسانه بین شیعیان سرزمین‌های عربی شده است. میرزا حسین نوری طبرسی از محدثان بزرگ شیعی نیز عروسی قاسم را در زمره اخبار موهونه و غیرمعتمده می‌داند که علما از آن اعراض کرده و ابداً اسمی از این قصه در هیچ یک از کتاب‌های تاریخی نیامده است.

طبرسی دلیل محکمی برای بطلان این افسانه دارد. محدث نوری به نقل از ایشان می‌نویسد: «به مقتضای تمام کتاب‌های قابل اعتمادی که در گذشته علمای بزرگ در فن حدیث و انساب و سیره‌نویسی نوشته‌اند، نمی‌توان برای حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) دختر قابل تزویج و بی‌شوهری پیدا کرد تا این قصه، قطع نظر از صحت و سقم آن، لااقل به حسب نقل، وقوعش ممکن باشد».

پژوهشگران دیگر نیز ضمن تحقیقات دقیق خود به این نکته رسیده‌اند که فاطمه بنت الحسین(سلام الله علیها)، زوجه حسن مثنی بود و شوهرش در کربلا حاضر بود. چگونه ممکن است این نقل اصلی داشته باشد، حال آنکه دختر دیگری به نام فاطمه از امام حسین(علیه السلام) نبوده است؟

بنابراین عروسی قاسم به شکلی که در روضه‌ها مطرح می‌شود، داستانی جذاب، زیبا و خیال‌انگیز است؛ اما هیچ بهره‌ای از حقیقت و سندیت تاریخی ندارد.

1_askdin3

۲- زینب(سلام الله علیها) و سر بر محمل کوبیدن

روضه بسیار مشهور و سوزناک دیگری که در میان مداحان و روضه‌خوانان وجود دارد، سر کوبیدن حضرت زینب(سلام الله علیها) به چوب محمل و جاری شدن خون از زیر مقنعه‌اش به هنگام دیدن سر بریده برادرش است. بسیاری از عزاداران که به قمه‌زنی مبادرت می‌کنند، عمل خود را به همین واقعه مستند نموده و کار خود را به نوعی تأسی و تقلید از حضرت زینب(سلام الله علیها) می‌دانند و شکافتن سر خود را نوعی اظهار هم‌دردی و هم‌دلی با ایشان می‌شمارند؛ اما بررسی منابع و تاریخ عاشورا بیانگر آن است که این واقعه به طور کلی مجعول و ساخته ذهن و زبان روضه‌خوانانی است که می‌خواستند در مجالس عزا، شور به پا کنند. در هیچ یک از منابع معتبر و حتی نیمه معتبر عاشورا، اثر و نشانی از این واقعه دیده نمی‌شود و مآخذ این مصیبت محدود و منحصر به کتاب‌هایی همچون ناسخ‌التواریخ، منتخب طریحی و نورالعین است که وضعیت اعتباری و حجیت تاریخی این کتاب‌ها بر کسی پوشیده نیست. علامه مجلسی نیز مع‌الأسف با حفظ شکل اولیه و بدون بررسی و نقد، آن را از منتخب طریحی و نورالعین نقل کرده است. ضمن اینکه سلسله رواه این گزارش و روایت، در هیچ جایی ذکر نشده و ابراهیم‌بن محمد نیشابوری اسفراینی ـ تنها مرجع و راوی این گزارش ـ نیز پیرو مذهب شافعی (یا اشعری) بوده و در وثاقت گزارش وی تردید وجود دارد.

از نظر شیخ عباس قمی در آن شرایط اساساً هودج یا محملی در آن مکان نبود که حضرت زینب(سلام الله علیها) بخواهد چنین کاری انجام دهد یا ندهد. این نکته را هم نباید از نظر دور داشت که شخصیت حضرت زینب(سلام الله علیها) بسیار رفیع‌تر و ارجمندتر از آن است که به چنین عمل دست بزند؛ چرا که حضرت با دیدن پیکر خونین و پاره پاره امام(علیه السلام) در گودال قتلگاه در نهایت توکل، صبر و تسلیم فرمود: پروردگارا! این قربانی را از ما بپذیر.

و امام حسین(علیه السلام) پیش از ظهر عاشورا و شهادت، به وی سفارش و از وی خواهش کرد که در نماز شب او را فراموش نکند. پذیرفتنی نیست که زنی که در مقابل مستبدان و متکبران کوفه و شام، دلیرانه می‌ایستد و با نهایت عزت و اقتدار سخن می‌گوید، به چنین کاری که بیانگر ضعف درونی یک انسان است، دست بزند.

ادامه مطلب در نوشته آینده انشاءالله …

************************

منبع: نشریه نامه جامعه، سایت جامعه الزهرا(سلام الله علیها)

24_12

 

Views – 1553

درباره‌ی admin

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*