تازه ها
خانه / مناسبتهای ویژه / حوزه و دانشگاه، دو بال علمی کشور

حوزه و دانشگاه، دو بال علمی کشور

محصول نابی از انقلاب اسلامی

از خجسته ترین پیامدهای انقلاب اسلامی، وحدت حوزه و دانشگاه است. طرح مسئله وحدت حوزه و دانشگاه را می توان از آثار انقلاب فرهنگی دانست که با بهره گیری از رهنمودهای امام خمینی رحمه الله در سال ۵۹ آغاز گردید. انقلاب فرهنگی هم چنان که حضرت امام رحمه الله در پیام نوروزی سال ۵۹ اعلام فرمود، گسترش پژوهش های علمی و معارف بلند و عمیق اسلام را به عنوان هدف اصلی دنبال می نمود. این آرمان بلند، دانشگاه و حوزه را برای تلاش مشترک به سوی هم کشاند و در فضای سیاسی آن زمان، باب مشارکت و وحدت حوزه و دانشگاه را بازکرد.

سالروز وحدت حوزه و دانشگاه

بیست و هفتم آذرماه، یادآور عروج سرخِ مجاهدی خستگی ناپذیر و عالمی ربانی، آیت اللّه مفتح، است که از پیشروان اندیشه وحدت حوزه و دانشگاه بود. این شهید والامقام در راه تحقق این اندیشه و آرمان بلند که از اندیشه بلند امام راحل رحمه الله برخاسته بود، تلاش های بی وقفه ای انجام داد. به پاس فعالیت های چشم گیر شهید مفتح در راه تحقق وحدت حوزه و دانشگاه لزوم ارتباط، همکاری و هم فکری این دو قشر اندیشمند، روز ۲۷ آذر ـ که سالروز شهادت دکتر مفتح نیز می باشد ـ روز وحدت حوزه و دانشگاه نام گذاری شده است.

وحدت حوزه و دانشگاه7

یادی از شهید مفتح

شهید مفتح اندیشمندی بزرگ و عالمی متعهد بود. وی از محضر بزرگانی چون سیدمحمد حجت کوه کمری، بروجردی، سیدمحمد محقق(داماد)، علامه طباطبایی و امام خمینی رحمه الله بهره برد و خود مدرّسی بزرگ در حوزه گردید. آیت اللّه مفتح در حالی که در شهر قم به عنوان استادی بزرگ مطرح بود، پا به عرصه دانشگاه گذاشت. او همان گونه که در حوزه به درجه اجتهاد رسیده بود، در دانشگاه نیز موفق به اخذ درجه دکتری شد. دکتر مفتح پس از گذراندن دوره دانشگاه، علاوه بر تدریس در حوزه به تدریس در دبیرستان های شهر مقدس قم پرداخت.

جایگاه حوزه

حوزه های علمیه در جامعه دینی و نظام ما دارای جایگاهی بس مهم و والا هستند. نقش حوزه ها در حرکت اسلامی و تربیت جامعه بسیار حساس و سرنوشت ساز است. با نگاهی به تاریخ پرفراز و نشیب کشورمان در می یابیم که عالمان دینی همواره سرپرستی و هدایت جامعه را بر عهده داشته و در حوادث و به ویژه مبارزات مردم علیه طاغوت و حکومت های جائز زمان خویش، پیشاپیش مردم به قیام برخاسته اند. با پیروزی انقلاب و تشکیل حکومت اسلامی، و پدید آمدن افق های تازه، مسئولیت سنگین تری بر عهده حوزویان قرار گرفته است.

جایگاه دانشگاه

دانشگاه همواره جایگاه آموزش و کاوش در حوزه اندیشه های علمی بوده است و رسالت بلند آنان سوق دادن جامعه به سوی مقاصد بلند فرهنگی و اجتماعی است. دانشگاهیان به عنوان روشن فکرانی که از افق بالاتری به جامعه می نگرند، می توانند در پیشبرد جامعه به سوی رشد و تعالی نقش بسیار مهمی ایفا نمایند.

وحدت حوزه و دانشگاه2

 

نقش خطیر روحانی و دانشجو

در نظام گذشته تلاش های بسیاری برای منزوی کردن روحانیت و از سوی دیگر غربی کردن کشور و نهادهای فرهنگی و آموزشی، به ویژه دانشگاه ها، صورت پذیرفت. با پیروزی انقلاب و در سایه رهبری امام رحمه الله دو قشر روحانی و دانشجو برای پیروزی انقلاب اسلامی پیشگام گردیدند. روحانی و دانشجو با درک موقعیت حساس و مهم خود همواره نقش خود را در انقلاب حفظ کردند و پیشاپیش سایر اقشار برای ایفای مسئولیت های خویش وارد عمل شده اند. به دلیل اهمیت نقش این دو قشر در هدایت جامعه است که وحدت میان آنها همواره مدّ نظر امام راحل رحمه الله و مقام معظم رهبری(مدظله العالی) بوده و هست.

امام

وحدت حوزه و دانشگاه در کلام امام رحمه الله

الف) وحدت در توسعه و پیشرفت کشور 

حضرت امام(ره) با درایتی که داشت به این باور رسید بود که حکومت دینی برای رفع نیازهای خود نمیتواند وابسته به بیگانگان باشد. بنابر این سعی نمود با نزدیک نمودن حوزه و دانشگاه به یکدیگر، مسیر تولید علم را هموار کند، از این رو یکی از توصیه های مؤکد ایشان به اندیشمندان حوزه و دانشگاه این بود که با وحدت خودتان در راه توسعه و پیشرفت کشور بکوشید:

   دانشگاه و حوزه‏ هاى علمیه، روحانیون مى‏ توانند دو مرکز باشند براى تمام ترقیات و تمام پیشرفتهاى کشور و مى‏ توانند دو مرکز باشند براى تمام انحرافات و تمام انحطاطات.

  از دانشگاه هست که اشخاص متفکر متعهد بیرون مى‏آید. اگر دانشگاه، دانشگاه باشد، تعهد هم باشد، یک کشورى را اینها مى‏توانند به سعادت برسانند، و اگر حوزه‏ هاى علمیه مهذب باشند و متعهد باشند، یک کشور را مى‏توانند نجات بدهند.»

و در سخنان دیگر در باره این موضوع میفرماید:

   «عزیزان دانشگاهی من و عزیزان فیضیه من، آگاه باشید که دشمن ها در صددند بین شماها تفرقه بیندازند و توجه داشته باشید که اگر دانشگاه و فیضیه اصلاح بشود، کشور شما استقلال خودش را بیمه میکند.»

آنچه مسلم است، تحقق توسعه و پیشرفت هر کشوری در پرتو علم و دانش، امکان پذیر خواهد بود، بنابر این تنها راه رسیدن به چنین سامانهای، در اتحاد اندیشمندان حوزه و دانشگاه است.

ب) وحدت در همدلی اجتماعی ـ سیاسی

قسمت دیگری از سخنان حضرت امام(ره) در باره وحدت، اشاره به همدلی و تفاهم اجتماعی و اخلاقی میان اندیشمندان حوزه و دانشگاه است:

 «طلاب علوم دینی و دانشجویان با هم روابط دوستانه و فعالانه داشته باشند و بر اساس به دست آوردن استقلال و آزادی و خلع ید غاصبان از حقوق ملت در تمام ابعادش، به سایر طبقات ملت به پیوندند.»

همچنین در این باره فرموده‌اند:

 «توصیه این جانب آن است که نسل حاضر و آینده غفلت نکنند و دانشگاهیان و جوانان برومند عزیز، هر چه بیشتر با روحانیان و طلاب علوم دینی پیوند دوستی و تفاهم را محکم‏ تر و استوارتر سازند و از نقشه‏ ها و توطئه‏ های دشمن غدّار غافل نباشند و به مجرد آنکه فرد یا افرادی را دیدند که با گفتار و رفتار خود درصدد است بذر نفاق بین آنان افکند، او را ارشاد و نصیحت نمایند و اگر تأثیر نکرد، از او رو گردان شوند و او را به انزوا کشانند و نگذارند توطئه، ریشه بدواند!»

1_1373785212

با برداشت از کلام امام راحل(ره) و شرایط کنونی جامعه دینی، میتوان انتظارات از وحدت حوزه و دانشگاه را در نمونه های ذیل خلاصه نمود:

  1. طرح و تدوین راهبردهای نظری و عملی با همگرائی حوزه و دانشگاه برای استقرار و استحکام ارکان و اصول حکومت دینی.
  2. توسعه عبودیت، عدالت، اخلاق و معنویت. این مورد از ارکان مهم انتظارات از وحدت است؛ زیرا اگر به تمام پیشرفتها و تکنولوژی روز بشری دست یابیم، ولی از عدالت، تقوی، اخلاق و عبودیت حق به دور باشیم در حقیقت همان بیراههای را پیمودیم که لیبرالیسم در طول چند قرن پیموده است و دستآورد آنان گرچه در رفع برخی از نیازهای مادی جامعه مؤثر بوده است، اما متأسفانه باعث کم رنگ شدن؛ کرامت، امنیت، عدالت، معنویت و اخلاق شده است و جامعه بشری را با بحرانهای جدی روبرو کرده است تا جائی که اصالت سود، سرمایه، شهوت، دنیاطلبی و سلطه جزء اصول مسلم آنها گردیده است.
  3. جذب نیروهای کارآمد و جلوگیری از فرار مغزها نیز از جمله انتظارات وحدت حوزه و دانشگاه محسوب میشود؛ زیرا چنین امر مهمی نیاز به همفکری این دو نهاد دارد تا روشهای علمی کارآمدی را برای جذب دانشجویان و طلاب نخبه ارائه نمایند.
  4. بهره مندی از خِرَد جمعی یک از انتظارات به حق از وحدت به شمار می رود؛ زیرا گرد آمدن افکار مختلف این مزیت را دارد که؛ اولاً: افق های جدیدی برای توسعه و پیشرفت کشور گشوده می گردد. ثانیاً: نواقص طرحها در ابعاد نظری و کاربردی مشخص و مرتفع می شود. ثالثاً: در این راهبرد به استقلال و خودکفائی در زمینه های مختلف خواهیم رسید.

ره آورد چنین انتظاراتی از وحدت حوزه و دانشگاه نیاز به مهندسی استراتژی دارد تا بتواند پایه های نظری انقلاب را استحکام و از کارآمدی مفیدی برخوردار باشد؛ از این رو ضرورت وحدت، ظهور پیدا می کند. 

وحدت حوزه و دانشگاه1

همکاری در راه تحقق اسلام ناب

وحدت حوزه و دانشگاه راه برد اساسی امام خمینی رحمه الله برای تحقق اسلام ناب محمدی است و بدون این وحدت، انقلاب اسلامی کم فروغ است. هم چنین وحدت و همکاری این دو پایگاه فکری ـ فرهنگی جامعه، برای حفظ فرهنگی اصیل، در مقابل هجوم ارزش های غربی، ضروری می باشد. وحدت و همکاری میان این دو نهاد، نه یک وحدت فیزیکی و شکلی، بلکه تقارب و یکی شدن در مبانی معرفت شناختی، ارزش های فرهنگی و دغدغه ها و حساسیت های سیاسی ـ اجتماعی است؛ و همین حالت است که هر یک از این دو قشر را در جایگاه واقعی خود قرار داده است.

دشمنان وحدت

اگرچه در راه وحدت حوزه و دانشگاه تلاش های بسیاری صورت گرفته، اما کارشکنی های متعددی نیز در راه مقابله با این هدف شکل گرفته است. بدون شک هستند کسانی که می خواهند بار دیگر بین این دو مرکزِ ارزشمند و میان این دو قشر مهم و تأثیرگذار جدایی افکنند. کسانی که دشمنان نظام اسلامی را می شناسند نباید اجازه دهند تا غبار کدورت، فضای آکنده از مهر و و جوّ و سالم علمی کشور را تیره و بیمار سازد. روز وحدت حوزه و دانشگاه فرصت خوبی است برای طرح مجدّد و عالمانه این موضوع و آسیب شناسی و آفت زدایی از این شجره طیبه و تحکیم یکی از بزرگ ترین آرمان های انقلاب اسلامی.

وحدت حوزه و دانشگاه6

دشمنان وحدت در کلام حضرت امام خمینی رحمه الله

بنیان گذار انقلاب اسلامی ـ که همیشه با نگاهی ژرف به مسائل می نگریست ـ جدایی حوزه و دانشگاه را توطئه استکبار می دانست. ایشان در سخنانی فرموده اند:«حالا که می بینند یک تحولی پیدا شده است، [و [دانشگاهی متمایل شده است به روحانی، [و [روحانی متمایل شده است به دانشگاهی [و [باهم هستند و می خواهند باهم کشور خودشان را به پیش ببرند، حالا شیاطین بیشتر در فکر هستند که روحانی را از یک طرف بکوبند و دانشگاهی را از یک طرف و فساد کنند بین این دو تا … چشم هایتان را باید خیلی بازکنید. در این زمان چشم و گوش ها باید خیلی باز باشد که یک وقت می بینید از داخل خود دانشگاه و از داخل خود فیضیه شما را به فساد می کشانند، شما رابه تفرقه می کشانند. اینهایی که نمی خواهند این کشور یک کشور صحیح و سالم باشد و ارباب های آنها که از اول هم نمی خواستند، نمی توانند ببینند که شما باهم مجتمع شدید و می خواهید باهم کار کنید … آنها در صدد این هستند که نگذارند شماها باهم باشید».

موانع وحدت

  • شاید نخستین مانع در راه وحدت حوزه و دانشگاه عدم وضوح و تبیین دقیق مفهوم آن نزد طرفین باشد. به نظر می رسد که این موضوع به صورت جدی بررسی نشده و در عوض، برخی نتایج علمی و احتمالی این وحدت در زمینه های مختلف مورد تأکید بوده است.
  • نبودِ همدلی و خوش بینی متقابل نیز می تواند مانع دیگری در راه وحدت حوزه و دانشگاه به شمار آید. موضِع گیری ها و سخنان غیردوستانه برخی از طرفین به تدریج همدلی و خوش بینی متقابل را گم رنگ ساخته و می سازد.
  • یکی دیگر از موانع وحدت، عدم شناخت دقیق از خصوصیات و توانایی های خود و طرف مقابل است. هر کدام از این موارد خود نیازمند بررسی جداگانه و دقیق است تا موانع وحدت و همدلی این دو قشر فرهیخته از میان رفته و پیوندهای دوستی و اتحاد، مستحکم تر گردد.

وحدت-حوزه-ودانشگاه1

وحدت حوزه و دانشگاه در کلام رهبر

مقام معظم رهبری(دام عزه)، راه کارهای وحدت حوزه و دانشگاه را این چنین تبین کرده اند:

«در نظام اسلامی، علم و دین پابه پا باید حرکت کند. وحدت حوزه و دانشگاه یعنی این. وحدت حوزه و دانشگاه معنایش این نیست که حتما بایستی تخصص های حوزه ای در دانشگاه و تخصص های دانشگاهی در حوزه دنبال بشود نه، لزومی ندارد. اگر حوزه و دانشگاه به هم وصل و خوش بین باشند و به هم کمک بکنند و با یکدیگر همکاری نمایند، دو شعبه از یک مؤسّسه علم و دین هستند. این مؤسسه دو شعبه دارد: یک شعبه، حوزه های علمیه و شعبه دیگر، دانشگاه ها هستند … طلاب و دانشجویان قدر یکدیگر را بدانند، با یکدیگر آشنا و مرتبط باشند، احساس بیگانگی نکنند. احساس خویشاوندی و برادری را حفظ کنند و روحانیون در دانشگاه ها عملاً کوشش کنند که نمونه های کامل عالم دین و طلبه علوم دینی را به طلاب و دانشجویان و دانشگاهیان ارایه بدهند و نشان دهند که هر دو، نسبت به یکدیگر، با حساسیت مثبت و با علاقه همکاری می کنند. این، همکاری و وحدت حوزه و دانشگاه است. البته برای این کار باید برنامه ریزی و سازمان دهی بشود».

مفتح

وحدت حوزه و دانشگاه در کلام شهید مفتح

شهید مفتح را نماد وحدت حوزه و دانشگاه می دانند؛ چه آنکه او که خود از دو تفکر حوزوی و دانشگاهی تأثیر پذیرفته بود، در نزدیک کردن این دو نهاد علمی کوشش ها کرد. او معتقد بود که دانشگاهیان، با فراگیری علوم اسلامی و ایجاد روح زهد و تقوا در میان دانشگاه ها می توانند در راه ایجاد محیطی آماده که به تربیت متخصصان همت می گمارد، تلاش کنند. وی همچنین معتقد بود حوزویان باید به علوم روز مسلط شوند و از این راه در راه تبلیغ معارف الهی، گام بردارند.

شهید مفتح خود در جایی می گوید: «اگر بین دو قشر روحانی و دانشگاهی اختلافی پدید آمد و قشر روشن فکر برای خود راهی پیش گرفت و قشر مذهبی راهی دیگر، مطمئن باشید اولین مرحله شکست و عقب نشینی و بدبختی همین جاست».

مقاله آن شهید بزرگوار با عنوان «وحدت مسجد و دانشگاه» که در حدود سال های ۱۳۴۰ در نشریه مکتب اسلام چاپ شده، به خوبی از اندیشه و تلاش علمی او در کنار تلاش های عملی اش در زمینه ایجاد چنین وحدتی و تأکید بر ضرورت وجودی آن خبر می دهد.

Views – 2026

درباره‌ی admin

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد.خانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*